Traditionele muziek en dans op Kreta

Introductie

Kretenzische muziek is wild en onvoorspelbaar en heel wat anders dan de gedisciplineerde bouzouki-muziek van het griekse vasteland. Eindeloze melodiën in soms ongebruikelijke maatsoorten, soms monotoon en klassiek, soms bijna in extase. De oosterse invloeden kunnen je niet ontgaan.

De hoofdrol is weggelegd voor de lyra, het traditionele driesnarige instrument uit moerbeiboomhout, steunend op de knie (ookwel lier, of knieviool genoemd). Het lijkt op een viool, maar wordt bespeeld met strijkstok én door de snaren te bestrijken met een nagel. De lyra speelt de hoofdmelodie. Een thema wordt herhaald met een oneindig aantal variaties en verfraaiingen. De laouto (een soort luit, 4 of 6 dubbele snaren) en de tambouras (bouzouki) dienen als begeleidingsinstrumenten. De laouto is eigenlijk een ritme-instrument, maar op Kreta wordt hij ook wel als melodie-instrument gebruikt. Een kleinere vorm heet op Kreta mandolino en wordt voornamelijk gebruikt bij het vertolken van mantinades.

Er wordt vaak gezongen, waarbij de lyra-speler vaak ook de zanger is en zang en lyraspel afwisselend de melodie leiden. De verzen bestaan vaak uit mantinádes (of kondylies), 15-lettergrepige coupletten met een hoop humor en gedrevenheid. Ze ontstaan vaak als improvisatie en gaan over de liefde, de natuur of wereldse zaken en nemen soms de toehoorders op de hak. Er is voor elke gelegenheid wel een mantinada en zelfs kinderen kennen ze.

De mantinades kunnen zo lang uitgesponnen worden als men wil, door de tweede helft van het eerste couplet te herhalen in combinatie met de eerste helft van het volgende couplet (A1+A2-A2+B1-B1+B2). Deze originele muziekvorm is te horen op elk festival op Kreta. De jomgste generatie is er erg in geïnteresseerd, ondanks de aanwezigheid van popmuziek. In de steden bestaan hele lyra-orkesten. Elk zichzelf respecterend dorp heeft wel een muziek- en traditionele dansgroep. Het bespelen van de lyra vergt nauwlettendheid en door noeste arbeid en talent kan het door beheersing een zekere vituositeit verlenen aan de speler.

De traditionele muziek van Kreta is erg complex door de vele invloeden van buiten door de gang van de geschiedenis, zowel uit het oosten als het westen. Alle vreemde invloeden die de verschillende culturen op Kreta hebben geïntroduceert zijn er min of meer blijven bestaan. De Kretenzers hebben ze gecombineerd en verfraaid en al die prachtige liederen gecreëerd die we tot op de dag van vandaag kunnen genieten, zoals rizitika ('rebelse' feestmuziek), amanes (populaire muzieksoort uit Ionia en beroemd in Smyrna, met lange melismes (groep tonen op één lettergreep) op het woord amán ("ach", weeklaag)) en Erotokriti (volksmuziek gebaseerd op het beroemde liefdesdicht Erotokritos door de Kretenzische dichter Vincenzo Cornaros. Het bestaat uit 10.000 regels, gelijk aan 5000 verzen, geschreven in de 16de eeuw).

lyra

laouto

Geschiedenis

De eerste aanwijzingen voor het bestaan van de Griekse oude muziekcultuur zijn te vinden op de afbeeldingen op oude potten en vazen. Zo is het bekend dat al rond 1500 v.Chr. de mensen instrumenten bespeelden die leken op de lyra, met de naam 'Phorminx'. Dit instrument vormde de basis voor de ontwikkeling van de klassieke lyra, genaamd 'Kithara'.

Het oudste stuk geschreven muziek dateert van 200 v.Chr. Het is een onderdeel van de Orestes tragedie, geschreven door Euripides, 2 eeuwen daarvoor. Op de papyrus staat zowel tekst als een deel van de melodie. Letters uit het Griekse alfabet geven de toonhoogte van het lied aan. Een verschillende, waarschijnlijk oudere, methode is gebruikt om de instrumentele gedeeltes te noteren. Het is onbekend of Euripides de muziek ook zelf geschreven heeft of hoe 't hoort te klinken.

Musikant op oude Griekse vaas	Deel van de Orestes tragedie

Over traditionele muziek in Griekenland

De gedocumenteerde geschiedenis van de Griekse muziek begint in het antieke Griekenland en het antieke Griekse theater. De Romeinen hebben vervolgens, vanwege hun respect voor de Griekse beschaving, het Griekse muzieknotatiesysteem behouden. Gedurende het Byzantijnse Imperium werd de traditie van de oosterse liturgiemuziek ontwikkeld en verspreid over de hele Griekstalige wereld.

De moderne Griekse populaire muziek is begonnen door twee muzikale bewegingen de zogenaamde akritika en de kleftika. De akritika is de muziek die voortkwam uit de grensbewakers (akrites) van het Byzantijnse Imperium, terwijl na de val van Constantinopel in 1453 - vóór de Griekse Revolutie van 1821 tegen de Ottomaanse Turken - muziek is ontwikkeld door de kleftiki, de strijders die tegen het Ottomaanse Rijk vochtten.

De traditionele Griekse volksliederen worden begeleid door klarinetten, gitaren, violen en trommels en bevatten dansen zoals de syrtos, de kalamatianos, de tsamikos, de chasaposerviko en vocale muziek, zoals de kleftiko.

Belangrijke bijdrage aan de moderne Griekse muziek hebben de liederen afkomstig van de eilanden, de nisiotika, geleverd (Kreta, Eptanisa, Cycladen, Dodekanisa, eilanden van de Oosterse Egeïsche Zee), evenals de liederen afkomstig uit Klein Azië, lonia en de Pontos, waar de Griekse beschaving eveneens bloeide.

Voorhoede van de moderne Griekse muziek is de muziek uit de Eptanisa. Deze eilanden zijn nooit door de Ottomanen overheerst geweest en de inwoners hadden een wonderbaarlijke Griekse cultuur ontwikkeld waardoor de Grieken tijdig kennis konden maken met de Renaissance die in Europa plaatsvond. Op deze manier, via de Eptanisa liederen, de voorhoede van de moderne Griekse muziek, werden de verdiensten van de West-Europese muziek bekend op het vasteland. Hierna volgde de vroege Griekse populaire muziek (1870-1930), de Atheense liederen.

De rembetika liederen hebben een afzonderlijke plaats in de Griekse muziek. Hun oorsprong vloeit voort uit de tradities van de arme en ondergewaardeerde stedelijke bevolkingslagen. Maar na de tweede wereldoorlog, hebben de rembetika zich onderscheiden en met de belangrijke bijdrage van legenden van de Griekse oosterse muziek, zoals Markos Vamvakaris, Batis, Stratos Payioumtzis zijn ze breed geliefd, niet in de laatste plaats door de bijdrage van sterren zoals Vassilis Tsitsanis, Manolis Chiotis, e.a.

Uit de verwesterlijking van de rebètika-muziek (o.a. door de grote componist Vassilis Tsitsanis), is in de jaren vijftig het "endechno" Griekse lied geboren dat instrumentale muziek combineert met elementen van typisch Griekse volksritmes en melodieën. De belangrijkste vertegenwoordigers van deze stroming waren: Mikis Theodorakis, Manos Hatzidakis, Stavros Kouyioumtzis en Manos Loizos.

Een belangrijke plaats in de moderne Griekse muziek neemt de populaire muziek in (de zogenaamde laïká), een soort Griekse popmuziek die voortkomt uit de rembetika en is groot geworden in de jaren '50 en '60, waarin de oosterse invloeden duidelijk te traceren zijn.

(Uit de toespraak van dhr Kyriakos Amiridis, Consul Generaal van Griekenland te Rotterdam, bij gelegenheid van de muziekmanifestatie "Greek Music, Dutch Voices" in De Doelen, Rotterdam op 30 maart 2008)

Dhimotiká (volksmuziek)

De muziek van de dhimotiká bestaat uit een prachtige mix van invloeden uit oost en west. Veel van de oudere liederen staan of stonden van oorsprong in een oosterse modale toonsoort waarin geen harmonische ontwikkeling bestaat, met een duidelijke afkomst uit landen van Klein Azië. Veel van de dansmuziek van het vasteland, in bijvoorbeeld Macedonië en Thracië wordt nog steeds op een modale manier gespeeld, maar veel invloeden uit het westen hebben hun intrede gedaan en gezorgd voor nieuwe opvattingen van ritmes en voor geharmoniseerde versies van oorspronkelijk modale liederen en dansen.

Kreta

Op Kreta kan men nog veel traditionele muziek te horen en te zien krijgen, het hele jaar door. Het traditionele Kretenzische orkestje bestaat meestal uit een lýra-speler, die vaak ook de zang voor z'n rekening neemt, en twee laoúto-spelers en soms een mandoline. De lýra is een druppelvormig strijkinstrument waarvan de drie snaren niet op de toets worden gedrukt tijdens het spelen; de snaren worden 'verkort' door slechts de bovenkant van de nagels tegen de snaar aangedrukt te houden. Hierdoor kan een enorme speelsnelheid worden bereikt. De lýra-speler, meestal de leider van de groep, zorgt voor de aanvoer van composities en improvisaties. De liederen bestaan uit enkele coupletten of eindeloze mandinades, en de lýra improviseert uitgebreid over een begeleiding die af en toe moduleert en die een enorm tempo kan bereiken.

De Kretenzische laouto (luit) is in Kreta iets groter gebouwd dan z'n broertje van het vasteland en heeft een andere stemming. Er worden eigenlijk alleen akkoorden op gespeeld met een felle ritmische slag, die heel percussief en opzwepend klinkt. Uiteraard wordt er veel op gedanst waarbij er vaak wel enige acrobatiek bij komt kijken, vooral als de dansers jonge jongens zijn. Verder is vermeldenswaardig dat zangers ook wel teksten improviseren, ook in gesproken vorm, en ook het publiek vult dan wel eens aan of springt in. Dit zijn de z.g. mantinades.

Vanwege de bijzondere positie van het eiland Kreta, op het kruispunt van 3 continenten (Europa, Azië en Afrika), is het altijd het centrum van de Europese beschaving geweest. Volgens de overleveringen werd hier de kunst van de orkestratie het eerst bedreven.

Beroemde Kretenzische muzikanten

Psarantónis (Antónis Xyloúris) Broer van Nikos Xylouris en een van de leden van deze enorm muzikale familie uit Anogia, Kreta. Psarantonis (=Antonis van de vis) omtwikkelde zijn eigen stijl van lyra spelen en een aparte manier van zingen. Door zijn brede kennis van de traditionele Kretenzische mu-ziek en haar instrumenten blaast hij nieuw leven in de liederen door het toevoegen van nieuwe geluiden en ritmes.	Nikos Xyloúris De stem van Nikos Xylouris linkt de folkmuziek-traditie van het eiland Kreta met de 'entechnon' muziektrend van de 1970-er jaren, op zichzelf al een 'terug naar de oorsprong' beweging. Als een van de meest prominente zangers van beide tradities werd Nikos Xylouris het symbool van verzet tegen de militaire junta van 1967-1974. Maar vooral was hij een begenadigd lyra-speler en zanger. Zijn muzikale werk houdt de relatie tegen het licht tussen traditie en het hedendaagse leven. Veel songs gaan ook over het verstikkende politieke klimaat. Hij overleed in 1980 na een lang ziekbed.
Thanássis Skordalós Volgens veel Kretenzers de beste lyraspeler die ooit geleefd heeft.	Haralambos (Babis) Garganourákis
Leonídas Kládos	Giorgos Maggelakis uit Sfakia
Dimítris Vakákis Manolis Larentzakis Michalis Marakomichelakis	Kóstas Moundákis M. Alefantinos Michalis Alefantinos Geboren in Mylopotamos, in Rethymnon. Dit gebied brengt de meeste populaire lyraspelers van Kreta voort. Ook zijn vader, Manolis Alefantinos, was een lyraspeler en een van de meest vooraanstaande muziekinstrumentenmakers voor traditionele muziek, zeker van de Kretenzische lyra. Het was dus heel gewoon voor Michalis om met muziek bezig te zijn. Al van jongs af aan speelde hij fervent de lyra, hoewel zijn vader wilde dat hij zou gaan leren.
Michalis Tzouganakis Kreta is zijn thuisland, in Sfakia liggen zijn roots. Michalis Tzouganakis werd geboren in België, in Bergen, in een oud immigrantendistrict. Zijn contacten met Turken, Grieken, Marokkanen, Polen, Egyptenaren en Italianen was kenmerkend voor de vorming van zijn persoonlijkheid: de variéteiten van alle mensen, de typische kleur en het aparte aroma dat iedere cultuur uitdrukt in zijn dagelijkse dingen, de manier van praten, de muzikale achtergrond... ongelofelijke indrukken op de ziel en de geest van de kleine Michalis. Hij werd er niet minder door gevormd. Hij droeg al in zichzelf een heel eiland, Kreta, met zijn 7 broers en zussen, en zijn beide ouders om hem eraan te herinneren tijdens zijn opvoeding. Op zijn tweede kreeg hij zijn broer's laouto in handen en... die heeft ie niet meer losgelaten! Het instrument dan eens op zijn knie, dan op zijn kin rustend werd zijn favoriete speelgoed. Hij raakte betoverd door het geluid dat hij eruit wist te krijgen, plukkend aan de snaren voor onafgebroken uren. Bijdehand, volhoudend en geduldig was hij op zijn vierde in staat te spelen en zingen, en zijn verbaasde toeschouwers te vermaken. Hij is negen als hij repatrieert naar Chania. Tijd voor school, muziek, traditionele dans en liedjes! Michalis bezoekt de locale muziekevenementen met live optredens. Rond zijn elfde ontmoet hij beroemde Kretenzische beroepsmuzikanten en ze beginnen samen te werken. Michalis belandt in een platenstudio. Op zijn dertiende ontmoet hij de grote lyraspeler Leonidas Klados. Klados componeert, Michalis schrijft de teksten en ze nemen samen op. Hij heeft het geluk 5 jaar samen te werken met de beste lyraspeler van het moment. Ze geven concerten in Kreta en in Athene en krijgen zo veel ervaring. Kostas Moundakis, nog een geweldige lyraspeler, onderkent Michalis' uitzonderlijke talent en wil met hem samenwerken. Ze gaan op tournee naar Toronto en Montreal. Naast Michalis eigen concerten blijft hij Moundakis zien en treden ze samen op. In 1990 nemen ze samen een plaat op voor de Universiteit van Kreta. Het zou Moundakis' laatste opname zijn. Michalis' muzikale ontwikkeling staat niet stil. Na zijn vijftiende studeert hij, naast zijn vele optredens, andere muziekinstrumenten: outi, sazi, boulgari, mandolino, cumbus en lyra. Op zijn zeventiende neemt hij voor 2 jaar klassieke zangles op het conservatorium in Athene. Rusteloos en ondernemend heeft hij op zijn achttiende zijn eigen band: laouto, lyra, percussie, gitaar, contrabas en viool. Hij toert rond, door Griekenland, in Amerika, Canada, Duitsland en België, met overal concerten. In 1993 neemt hij een nieuw album op. In 1997 ontmoet Michalis Tzouganakis Nikos Mamagkakis, een groot keerpunt in niet alleen zijn muzikale opvoeding. Hij blijft 6 jaar in de aanwezigheid van zo'n grote componist, met beroemd werk en veel ervaring. Geïnspireerd door de stem en interpretatie van Michalis componeert Nikos Mamagkakis «Ta tragoudia tis palias polis» (Liederen van de Oude Stad), gebaseerd op de gedichten van Giorgos Kalomenopoulos, dichter te Rethymnon. Dit album bezegelt de vriendschap tussen de beide mannen. Michalis treedt op in het nieuwe werk als zanger en laouto-speler. Michalis Tzouganakis heeft belangrijke wijzigingen aangebracht in het traditionele Kretenzische lied, niet alleen door zijn bijzondere interpretatie maar ook door het toevoegen van hedendaagse klanken. Zonder te breken met de traditie verrijkt hij de uitvoering en geeft die een andere muzikale dimensie. Luister naar zijn Pentozalis (mp3). Live op YouTube

Kijk hier voor een lange lijst met grootheden uit de traditionele Kretenzische muziekgeschiedenis vanaf 1883

Mantinades

De mantinades uit Kreta behoren tot een genre van populaire volksdichtkunst, bestaande uit 15-lettergrepige verzen georganiseerd in rijmende distichons (dubbelverzen) of coupletten, dat voorkomt op de Griekse eilanden en op het vasteland. De mantinades kennen een lange muzikale geschiedenis en hun oorsprong gaat terug naar de Venetiaanse renaissance en nog verder teryg, tot Byzantium en de oudheid, wwar de oorsprong van de Kretenzische cultuur kan worden gevonden. Nog dagelijks worden mantinades improviserend gezongen bij feestelijkheden: vieringen, trouwerijen, doopfeesten, dorpsfestivals en 'panagyria' (samenkomsten) van alle soorten. Thema's zijn vaak liefde, pijn en liefde, hart, schoonheid, ogen en kussen. Hier volgen 3 voorbeelden van mantinades door de beroemde Kretenzische schrijver Nikos Kazantzakis:

Let me be ground to crumbs or pie-meat,
My shattered bones would still have strength to run to you! (Kazantzakis 1, p. 161)

When you've made up your mind, no use lagging behind, go ahead and no relenting
Let your youth have free reign, it won't come again, so be bold and no repenting.
(Kazantzakis 1, p. 184)

Tell me with a laugh, tell me with a cry,
Tell me you do not love me, What care I? (Kazantzakis 1, p. 196)

De alledaagse mantinades zijn voor veel Kretenzers een geaccepteerde uitlaatklep voor het uiten van allerlei gevoelens: liefde, haat, kritiek. Er wordt spontaan op los gerijmd en de een kan de ander af- of bijvallen. Het gaat gepaard met veel humor en de Kretenzers hebben er veel plezier in. Ze zijn vaak heel actueel en persoonlijk en geven getuigenis van die persoon op die plaats in die omstandigheden. Ze zijn daarom ook niet te vertalen, omdat de persoonlijke actuele link dan ontbreekt. Bovendien rijmt het dan niet meer. Het ziet er ongeveer zo uit:

mantinades

Rizitika

De rizitika ("rebel") liederen (enkelvoud rizitiko) representeren het belangrijkste genre van vocale muziek in west-Kreta. Het gebied van de rizitika is in het noorden van de Lefka Ori (White Mountains), in de provincie Chania. Hier vormen de rizitika het voornaamste muzikalwe repertoire voor feesten in de dorpen, vooral huwelijken en doopsfeesten, maar ook voor eenvoudigere tafelfeesten. Afhankelijk van de omstandigheden van het optreden kunnen rizitika liederen in 2 groepen worden verdeeld: tavla repertoire (liederen voor aan tafel) en strata repertoire (liederen voor onderweg). Het tavla repertoire is voorbehouden aan het huwelijksbanket. Het strata repertoire wordt gezongen bij andere onderdelen van de huwelijksriten, zoals tijdens het veroveren van de bruidschat die naar het huis van de bruidegom wordt gebracht, het ceremoniële welkom bij de schoonmoeder van de bruid, het verzamelen van de huwelijksgeschenken enzovoorts. Al deze activiteiten worden vergezeld van een rizitiko op de strata melodie en worden als een geheel genoemd 'tou gamou tragoudi', huwelijkslied.

rizitiko, Kallikratis, Sfakia, 2008

Erotokriti

Erotokritos ("Beproefd door de liefde") is een rijmend, avontuurlijk liefdesgedicht van 10.010 regels gecomponeerd in de 16de eeuw tijdens de Venetiaanse overheersing van Kreta, in de periode die de "Kretenzische Renaissance" heette, vlak voor de inval door het Ottomaanse rijk. Erotokritos is geschreven door de gehelleniseerde Venetiaanse edelman Vicentso Kornaros. Veel zangers op Kreta houden er van een aantal verzen van dit gedicht voor te dragen, sommige zingen de hele Erotokritos uit het hoofd op 1 concert. Volksliederen die gebaseerd zijn op de Erotokritos worden 'Erotokriti' genoemd.

Een aantal dichtregels uit de Erotokritos, vertalers staan tussen (...):

Of all the gracious things upon this earth
It is fair words that have the greatest worth,
And he who uses them with charm and guile
Can cozen human eyes to weep or smile.
-- V. Kornaros, Erotokritos I 887-90 (Stephanides)

Begin your lesson now. It is a rule
That he who starts in time soon leaves the school.
-- V. Kornaros, Erotokritos II 1871-2 (Stephanides)

There are full many, sweet, whose tongues are bland,
Who hide a poison phial in the hand.
-- V. Kornaros, Erotokritos III 141-2 (Stephanides)

You straighten easily a fresh-cut stake,
Yet when it dries it will but split and break.
-- V. Kornaros, Erotokritos III 279-80 (Stephanides)

True is that adage: "He who yields to rule
by woodenheads, becomes himself a fool."
-- V. Kornaros, Erotokritos III 967-8 (Stephanides)

Well said by the prudent who discover:
The heaviest pain lighter ones cover.
-- V. Kornaros, Erotokritos III 1287-8 (Ragovin 1, p. 14)

Man shapes his plans as he intends and deems,
And not because of visions and of dreams;
The future is not yet, dreams cannot sway,
Man's destiny this, that, or any way;
As each one makes his bed, so does he sleep;
The foolish only trysts with shadows keep.
-- V. Kornaros, Erotokritos IV 139-144 (Stephanides)

Anyone who wants the great things of this life
Yet does not know he is only travelling the road,
And prides himself on his nobility and boasts of his wealth
-I dismiss him as a nobody, to be thought of as mad,
For these things are flowers which come and go,
They are changed by time, and time often takes them away.
-- V. Kornaros, Erotokritos IV 601-6 (Bryans, p. 89)

Erotokritos op de lyra

Amanes

amanes'Amanes' komt van "amán", een uitdrukking in het Midden-Oosten en Griekenland om een emotie te uiten die niet onder woorden valt te brengen, een hevig gevoel (zoiets als oei, oei). Gewoonlijk zijn de 'amanes' een serie improvisaties die gebeuren voor of tijdens een lied. De Amanes hebben een rituele functie voor de zanger, die probeert uit zijn dak te gaan vanwege een zware last of een onderdrukking. Het lijkt in die zin op de Noord-Afrikaanse rai-muziek.

Loudovikos ton Anogion, live in het kasteel in Frangokastello, Sfakia, Drossoulites Festival,
Mei 2000, met dank aan Peter uit Linz, Oostenrijk

Waar vindt je in Kreta live Kretenzische muziek?

Dat is niet zo eenvoudig. Let in de dorpen en steden op aanplakbiljetten voor optredens. Vraag het de plaatselijke bevolking. En bezoek festivals. De mooiste muziek hoort u op bruiloften. Maar daarvoor wordt u niet (zomaar) uitgenodigd. Gelukkig zijn er vele spontane muziekhappenings op het eiland.

Rizitika tijdens een bruiloftsbanket

Lyra en laouto in Chora Sfakion © Sfakia-Kreta.nl

Dansen op traditionele live muziek in Chora Sfakion © Sfakia-Kreta.nl

Kretenzische dansen

Pentozali dance, Komitades, Sfakia © World2C 1999

De Kretenzers voelen zich sterk verbonden met muziek en ritme. Door middel van muziek uiten ze hun gevoelens, de vreugde, de zorgen, de liefde, de passie voor het leven. een andere grote passie is dansen op traditiobele muziek. Op Kreta vind je vele soorten traditionele dans, zoals de Maleviziotis, Pentozalis, Sousta, Syrtos en Syganos.

MALEVIZIOTIS (Sousta): Snelle, levendige dans die indrukwekkende improvisaties toestaat door de leidende danser. Het is de moderne versie van een oude krijgsdans, die de avontuurlijke strijd verbeeldt. Het tempo is 2/4 en wordt gedanst met 8 stappen naar het midden en 8 stappen naar buiten.

Het is tegenwoordig een dans voor minnaars. Het drukt de diepe emoties van de Kretenzers uit - het eeuwige levenslied. De dans is genoemd naar zijn kleine, geruisloze en speelse stapjes. Het is een van de mooiste romantische dansen van Kreta.

Maleviziotis door Ta Sfakia dansgroep

SIGANOS: Men houdt elkaars armen vast bij de Siganos. Tijdens de Turkse bezetting van Kreta werd het een teamdans, de dans van onderlinge verbondenheid en vriendschap, de keten van eenheid in de vrijheidsstrijd en draagt aldus de drang naar vrijheid uit die zo kenmerkend is voor de Kretenzers.

Siganos

PENTOZALIS: Een traditionele dans voor mannen, snel en vergezeld van mantinades, de traditionele zang van Kreta. Het heeft zijn naam van "pente zala" dat "vijf stappen" betekent. Het tempo is 2/4 en wordt gedanst met 5 stappen die zich uitbreiden naar 9 stappen. De Pentozali komt oorspronkelijk uit Rethymnon, maar wordt nu in heel Kreta gedanst en is ook bekend op het Griekse vasteland.

Hoewel de meeste buitenstaanders zeggen dat de dans 8 of 10 stappen kent, hanteren de Kretenzers een eigenzinnige nummering. Er wordt ofwel sur place gedanst, of tegen de wijzers van de klok in. De basisstappen van de snelle Pentozali behoren tot de lastigste om te doen van alle Griekse dansen en de variaties zijn zelfs nog moeilijker. De snalle Pentozali kan alleen gedanst worden of worden voorafgegaan door de langzame variant, de Siganos. De langzame variant wordt gedaan met het vasthouden van elkaars handen, bij de snelle variant houden de handen de schouder vast. Traditioneel zingen de dansers Kretenzische verzen, zoals de Kondylies of de Erotokritos, tijdens de langzame Pentozali.

Het is een traditionele krijgsdans die revolutie, heldendom en hoop voorstelt. De zwarte hoofddoek, de sariki, van de mannelijke dansers getuigt van de opofferingen van het Kretenzische volk.

Pentozali

SYRTOS (TSIRIGHETIKOS): Deze dans komt oorspronkelijk uit Chania, west-Kreta en wordt op Kreta dan ook wel Haniotikos genoemd. Deze dans wordt uitgevoerd met een leider die twee doeken in zijn linkerhand houdt, ook wel bandanas genoemd. Er staan 2 rijen van dansers naast de leider, de ene achter de andere, waarbij de leider van iedere rij een van de bandanas vasthoudt in zijn rechterhand. In de rijen kijkt iedereen naar het midden en de handen wijzen naar boven, als een W, tijdens deel 1, en naar beneden tijdens het tweede deel. Dit gebeurt bij een Sirtos op de eilanden: De muziek heeft een gelijkmatig ritme maar tijdens de dans wordt het langzaam-langzaam-snel, drie tellen voor langzaam, twee voor snel. Een normale Sirtos is echter langzaam-snel-snel.

Het is een uitdrukking van een geheime keuze voor leven en dood, liefde en geheime verlangens, waarbij de dansers hun droevige en blije kanten laten zien in eenvoudige, haast kruipende passen.

Syrtos

KASTRINOS: Kastrinos is de meest masculiene dans, de snelste en de meest indrukwekkende van Kreta. Het is genoemd naar het Grote Kasteel (Kastro), het hedendaagse Heraklion. Zijn vlotte ritme en levendigheid geven de danser de gelegenheid te pronken met zijn beweeglijkheid, uithoudingsvermogen en zijn improvisatietalent. Het is de moeilijkste, maar ook de populairste dans op Kreta.

Sfakiaanse Kastrinos